Normal Akıcılık Dönemi mi, Kekemelik mi? Ebeveyn Rehberi

Çocuğunuz son zamanlarda konuşurken sözcükleri tekrarlıyor, cümleye başlarken duraksıyor ya da "ıı, şey" gibi dolgu sözcüklerini sıkça kullanıyor olabilir. Bu durum pek çok ebeveyni endişelendirir. Oysa dilin hızla geliştiği okul öncesi dönemde bazı akıcısızlıklar oldukça yaygındır. Bu yazıda, gelişimin doğal bir parçası olan akıcısızlıklar ile kekemelik arasındaki farkları ve evde konuşmayı rahatlatabilecek yolları özetledik.

Neden takılıyorlar?

Okul öncesi dönemde çocuğun söylemek istedikleri, dil becerilerinden daha hızlı büyür. Yeni sözcükler, daha uzun cümleler ve daha karmaşık düşünceler bir anda konuşmaya taşınmaya çalışılır. Bu yoğun dönemde konuşmanın akışında zaman zaman bozulmalar görülmesi şaşırtıcı değildir.

Normal akıcısızlıkta sık görülenler

• Bütün sözcük ya da kelime grubu tekrarları: "Ben, ben de gelmek istiyorum."
• Cümleyi düzeltme ya da yeniden başlama: "Parka, yok bahçeye gittik."
• "Iı, şey" gibi dolgu sesleri
• Çocuğun takılmaların farkında olmaması ve konuşmaktan kaçınmaması
• Takılmaların yorgunluk ya da heyecan dönemlerinde artıp azalması

Değerlendirme gerektirebilecek işaretler

Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı varsa bir dil ve konuşma terapistine danışmak faydalı olabilir:

• Hece ya da ses tekrarları: "Ba-ba-ba-bardak"
• Ses uzatmaları: "Sssssu istiyorum"
• Bloklar: Ağız konuşmaya hazır olduğu hâlde sesin çıkmaması
• Takılma sırasında göz kırpma, yüzde gerginlik, baş ya da el hareketleri
• Çocuğun takılmalardan rahatsız olması, "Konuşamıyorum" demesi ya da konuşmaktan kaçınması
• Takılmaların birkaç ay boyunca sürmesi ya da giderek artması
• Ailede kekemelik öyküsünün bulunması

Bu işaretler bir tanı listesi değildir; yalnızca bir uzmana danışmanın ne zaman faydalı olabileceğine dair bir rehberdir.

Evde konuşmayı rahatlatmak için

• Yavaşlayın: Siz de daha yavaş ve arada duraklayarak konuşun. Bu, çocuğa "Yavaş konuş" demekten çok daha etkilidir.
• Bekleyin: Takıldığında sözcüğü onun yerine tamamlamayın, sabırla bekleyin ve göz temasınızı koruyun.
• Ne söylediğine odaklanın: Nasıl söylediğine değil, anlattığı şeye ilgi gösterin.
• Soru yağmurundan kaçının: Arka arkaya soru sormak yerine yorum yapın ve konuşma için alan bırakın.
• Sakin sohbet zamanları ayırın: Her gün birkaç dakikalık, acelesiz ve birebir zamanlar çocuğun rahatça konuşmasına fırsat verir.
• Sıra almayı destekleyin: Aile sohbetlerinde herkesin sözünü bitirmesine dikkat etmek, çocuğun acele etme ihtiyacını azaltır.
• Kekemeliği yasaklı bir konu hâline getirmeyin: Çocuk sorarsa "Bazen sözcükler takılabiliyor, sorun değil, seni dinliyorum" gibi sakin bir yanıt verebilirsiniz.

Değerlendirmede neler olur?

Dil ve konuşma terapisti, çocuğun oyun, resim anlatma ve sohbet gibi farklı durumlardaki konuşmasını dinler. Takılmaların türü ve sıklığı, eşlik eden davranışlar ve çocuğun konuşmaya dair duyguları değerlendirilir. Aileyle yapılan görüşmede takılmaların ne zaman başladığı ve hangi durumlarda arttığı konuşulur. Değerlendirme sonucunda bazen yalnızca takip ve aile rehberliği önerilir, bazen de düzenli bir terapi programı planlanır.

Merkezimizde bu alanda kekemelik terapisi ve dil ve konuşma terapisi programları bulunuyor. Sesleri doğru çıkarmakta zorlanan çocuklar için konuşma bozukluğu terapisi sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Kaygı değil, dikkat

Takılmaların çoğu zaman geçici olduğunu bilmek rahatlatıcı olabilir; yine de içinize sinmeyen bir durum varsa beklemek yerine danışmak her zaman daha iyidir. Erken dönemde aileye verilen rehberlik, çocuğun konuşmaya dair olumlu duygularını korumasına yardımcı olur.

Çorlu ve çevre ilçelerden çocuğunun konuşma akıcılığıyla ilgili soruları olan aileler ön görüşme formunu doldurarak bize ulaşabilir.